Hoe bepaal je het zetmeelgehalte met de Ewers-methode?

Hoe bepaal je het zetmeelgehalte met de Ewers-methode?

Starch is one of the most important ingredients in food manufacturing. It serves as a thickener, gelling agent, stabilizer, water binder, and texture modifier in a wide range of products, including bakery products, dairy alternatives, soups, sauces, snacks, and ready meals. Chemically, starch is a carbohydrate composed of glucose units and functions as the primary energy storage molecule in plants. It is naturally found in cereals, potatoes, rice, legumes, and many other crops.

Zetmeel speelt een centrale rol in de menselijke voeding en in vele industriële processen. Als primaire energiebron wordt zetmeel tijdens de spijsvertering afgebroken tot glucose‑eenheden, die energie leveren aan het lichaam. Daarnaast worden zetmeelderivaten zoals glucose‑ en fructosestroop veel gebruikt als zoetstoffen in onder meer frisdranken, vruchtendranken, bier en andere alcoholische dranken.

Omdat het zetmeelgehalte de productkwaliteit en procesconsistentie beïnvloedt, is een nauwkeurige bepaling van zetmeel essentieel in verschillende industrieën. Een van de meest precieze methoden hiervoor is gebaseerd op optische rotatie.

Wat is de Ewers‑methode voor zetmeelbepaling?

De Ewers-methode is een polarimetrische techniek voor het bepalen van het zetmeelgehalte. De methode meet de optische rotatie van een monster na hydrolyse met zoutzuur.

De methode is gebaseerd op de optische activiteit van koolhydraten. Deze verbindingen roteren gepolariseerd licht, waardoor laboratoria hun optische rotatie kunnen meten met een polarimeter. Zetmeel is echter niet de enige optisch actieve stof in een monster. Oplosbare suikers en andere koolhydraten kunnen eveneens bijdragen aan de gemeten rotatie.

Om hiermee rekening te houden, maakt de Ewers-methode gebruik van twee metingen:

  1. Totale optische rotatie: meting van de optische activiteit na zure hydrolyse van het monster.

  2. Optische rotatie van ethanoloplosbare stoffen: meting van interfererende stoffen die met ethanol zijn geëxtraheerd.

Het verschil tussen deze metingen vormt de basis voor de berekening van het zetmeelgehalte.

Zetmeelbepaling volgens Ewers - ISO 10520:1997

ISO 10520:1997 beschrijft de polarimetrische Ewers-methode voor de bepaling van het zetmeelgehalte van natuurlijk zetmeel.

De norm is van toepassing op natuurlijk zetmeel, met uitzondering van zetmeel met een hoog amylosegehalte. De methode is niet bedoeld voor gemodificeerd of voorgelatineerd wateroplosbaar zetmeel.

De Ewers-methode bestond al vóór de publicatie van ISO 10520 in 1997. De norm heeft de procedure voor zetmeelbepaling via polarimetrie formeel vastgelegd.

Hoe werkt de zetmeelbepaling volgens Ewers?

Een nauwkeurige bepaling van het zetmeelgehalte vereist zorgvuldige monstervoorbereiding, zure hydrolyse, klaring en meting van de optische rotatie. De procedure omvat twee parallelle bepalingen.

1. Bepaling van de totale optische rotatie

De eerste meting bepaalt de optische rotatie van het gehydrolyseerde monster.

Monstervoorbereiding en hydrolyse

Ongeveer 2,5 g van het voorbereide monster wordt afgewogen en met zoutzuur gehydrolyseerd in een kokend waterbad gedurende 15 minuten.

Tijdens de eerste verwarmingsfase is krachtig schudden belangrijk om:

  • Klontervorming van het monster te voorkomen

  • Een gelijkmatige verwarming te bevorderen

  • Een volledige hydrolyse te ondersteunen

Na de hydrolyse:

  • Voeg 30 ml koud water toe.

  • Koel het monster af tot 20 °C

Klaring met Carrez-oplossingen

De oplossing wordt geklaard door achtereenvolgens Carrez-oplossing I en II toe te voegen. Deze reagentia verwijderen eiwitten en andere storende stoffen die de optische meting kunnen beïnvloeden.

Carrez-oplossing I

Chemische formule: K₄[Fe(CN)₆]·3H₂O

Typische voorbereiding:

  • Los 15 g kaliumhexacyanoferraat(II)-trihydraat op in water

  • Verdun tot 100 ml

Carrez-oplossing II

Typische samenstelling:

  • 30 g zinkacetaat-dihydraat: Zn(CH₃COO)₂·2H₂O

  • 3 ml ijsazijn

  • Verdun met water tot 100 ml

Filtratie en meting

Na verduidelijking:

  1. Verdun de oplossing met water tot 100 ml

  2. Filtreer de oplossing

  3. Meet de optische rotatie met behulp van een polarimeterbuis van 200 mm

Het filtraat moet voldoende helder zijn voor een nauwkeurige meting. Wanneer troebelheid aanwezig blijft, moet de klaringsprocedure worden gecontroleerd voordat de meting wordt uitgevoerd. Eventuele aanpassingen van reagentiahoeveelheden moeten overeenkomen met de gevalideerde methode.

2. Bepaling van de optische rotatie van ethanoloplosbare stoffen

De tweede meting corrigeert voor oplosbare suikers en andere verbindingen die de totale optische rotatie beïnvloeden. Deze correctie is belangrijk omdat dergelijke stoffen kunnen bijdragen aan de gemeten optische activiteit zonder dat ze afkomstig zijn van zetmeel.

Monsterextractie

Ongeveer 5 g monster wordt geëxtraheerd met 80 mL ethanol. Het monster blijft gedurende één uur staan en wordt regelmatig geschud.

Tijdens deze stap worden ethanoloplosbare verbindingen gescheiden van het resterende monstermateriaal.

Hydrolyse en klaring

Na verdunning met ethanol tot 100 ml en filtratie:

  1. Breng 50 ml van het filtraat over

  2. Hydrolyseer de oplossing met zoutzuur

  3. Verhit onder reflux gedurende 15 minuten

  4. Koel het monster af tot 20 °C

Vervolgens wordt de oplossing:

  • Geklaard met Carrez-oplossing I en II

  • Met water verdund tot 100 mL

  • Gefiltreerd

  • Gemeten onder dezelfde polarimetrische omstandigheden

Deze correctiemeting maakt het mogelijk om de bijdrage van storende optisch actieve stoffen te compenseren bij de berekening van het zetmeelgehalte.

Belangrijk: De monsterhoeveelheden, ethanolconcentraties, reagentiahoeveelheden en meetomstandigheden moeten overeenkomen met de toepasselijke analysemethode. De bovenstaande beschrijving vat de laboratoriumprocedure samen en vervangt geen gevalideerde standaardwerkinstructie.

Hoe wordt het zetmeelgehalte berekend volgens de Ewers-methode?

De Ewers-berekening maakt gebruik van het verschil tussen de totale optische rotatie en de optische rotatie van ethanoloplosbare stoffen.

De berekening uit de oorspronkelijke methode is:

Zetmeel (%) = 2000 × (α − α¹) / [α]ᴰ²⁰

Waarbij:

  • α: Totale optische rotatie in graden

  • α¹: Optische rotatie van stoffen die oplosbaar zijn in 40%-ethanol

  • [α]ᴰ²⁰: Specifieke optische rotatie van zuiver zetmeel bij 20 °C

De specifieke optische rotatie is afhankelijk van de botanische oorsprong van het zetmeel.

Opmerking: Deze formule geldt uitsluitend voor de beschreven monstervoorbereiding en meetconfiguratie. Laboratoria moeten de gebruikte berekeningsfactor, monsterhoeveelheden, optische padlengte en rapportagebasis altijd controleren aan de hand van de toegepaste analysemethode.

Zetmeelberekening met een cirkelpolarimeter of saccharimeter

Voor zetmeelbepaling kunnen verschillende typen polarimetrische instrumenten worden gebruikt. Een conventionele cirkelpolarimeter rapporteert de optische rotatie in hoekgraden. Voorbeelden zijn de Polartronic V en VariPol. Een saccharimeter, zoals de Saccharomat V, rapporteert metingen in °Z volgens de International Sugar Scale.

Bij gebruik van een saccharimeter is daarom een aanvullende omrekening nodig.

Berekening op basis van °Z-metingen

Zetmeel (%) = [2000 / [α]ᴰ²⁰] × [(2N × 0,665)(Z − Z¹) / 100]

Dit kan worden vereenvoudigd tot:

Zetmeel (%) = 26,6N(Z − Z¹) / [α]ᴰ²⁰

Waarbij:

  • Z: Totale optische rotatie in °Z

  • Z¹: optische rotatie van ethanoloplosbare stoffen in °Z

  • N: normale sacharosemassa in gram per 100 mL die overeenkomt met 100 °Z onder de vastgelegde referentieomstandigheden

  • [α]ᴰ²⁰: Specifieke optische rotatie van zuiver zetmeel bij 20 °C

De juiste omrekening hangt af van de meetschaal van het instrument en de toegepaste referentieomstandigheden. Laboratoria moeten deze parameters controleren voordat zij zetmeelgehaltes rapporteren.

Waarom is de zetmeelbron belangrijk?

De specifieke optische rotatie is afhankelijk van de botanische oorsprong van het zetmeel. Verschillende zetmeelsoorten hebben verschillende karakteristieke waarden voor optische rotatie. Daarom is kennis van de herkomst van het zetmeel essentieel voor een nauwkeurige berekening.

Referentiewaarden uit de oorspronkelijke analysemethode

Zetmeelbron

Specifieke optische rotatie

Gerst

+181.5°

Maïs

+184.6°

Haver

+181.3°

Aardappel

+185.7°

Rijst

+185.9°

Tarwe

+182.7°

Tapioca

+183.6°

Overige zetmelen

+184.0°

De waarde voor "overige zetmelen" is in de oorspronkelijke methode bedoeld voor zetmeelmengsels in samengestelde diervoeders. Controleer deze waarden altijd aan de hand van de toepasselijke analysemethode voordat ze worden gebruikt.

Waarom is de juiste optische rotatiewaarde belangrijk?

De specifieke optische rotatie staat in de noemer van de zetmeelberekening. Het gebruik van een onjuiste referentiewaarde beïnvloedt daardoor rechtstreeks het berekende zetmeelgehalte. Voor een nauwkeurige zetmeelbepaling moeten laboratoria daarom de botanische oorsprong van het zetmeel identificeren en de bijbehorende referentiewaarde voor de specifieke optische rotatie gebruiken.

Waarom optische rotatie gebruiken voor zetmeelbepaling?

De Ewers-methode maakt gebruik van polarimetrie omdat gehydrolyseerd zetmeel een optisch actieve oplossing vormt. Een polarimeter meet de hoek waarover deze oplossing gepolariseerd licht roteert.

Zetmeel is een wit, korrelig organisch materiaal dat door groene planten wordt geproduceerd. Commercieel zetmeel wordt vaak gewonnen uit maïs, maar ook de volgende bronnen worden veel gebruikt:

  • Tarwe

  • Tapioca

  • Rijst

  • Aardappelen

Omdat zure hydrolyse optisch actieve koolhydraten produceert, kan de gemeten optische rotatie worden gekoppeld aan het zetmeelgehalte van het monster.

Voordelen van polarimetrische zetmeelanalyse

De Ewers-methode biedt verschillende praktische voordelen:

  • Gevestigd analytisch principe: de methode gebruikt optische rotatie om uit zetmeel afkomstige koolhydraten te kwantificeren.

  • Correctie voor storende stoffen: een afzonderlijke extractie corrigeert voor de optische activiteit van ethanoloplosbare verbindingen.

  • Gestandaardiseerde methodologie: ISO 10520:1997 beschrijft een gestandaardiseerde procedure voor de bepaling van natuurlijk zetmeel.

  • Instrumentele meting: polarimeters leveren kwantitatieve metingen van optische rotatie.

De resultaten zijn echter afhankelijk van de monstervoorbereiding, hydrolyseomstandigheden, helderheid van de oplossing, instrumentkalibratie en het gebruik van de juiste berekeningsfactoren.

Beperkingen van de Ewers-methode

Niet ieder zetmeelhoudend monster is geschikt voor analyse volgens ISO 10520:1997. De norm sluit zetmeel met een hoog amylosegehalte uit en is niet van toepassing op gemodificeerd of voorgegelatineerd in water oplosbaar zetmeel. Laboratoria die complexe voedingsmiddelen, diervoeders of sterk bewerkte materialen analyseren, moeten daarom een analysemethode kiezen die specifiek voor hun monstermatrix is gevalideerd.

Waar wordt zetmeel gebruikt?

Hoewel zetmeel vaak wordt geassocieerd met de voedingssector, zijn de toepassingen veel breder. In al deze sectoren blijft een betrouwbare zetmeelbepaling een essentieel onderdeel van kwaliteitscontrole.

Onze oplossingen

Bespreek je applicatie met onze Xperts

Onze Xperts bespreken graag jouw toepassing en helpen je bij het vinden van de juiste oplossing.

FAQ

Wat is de Ewers‑methode voor zetmeelbepaling?

De Ewers‑methode is een gestandaardiseerde polarimetrische methode voor het bepalen van het gehalte aan natief zetmeel op basis van optische rotatie. Deze is vastgelegd in ISO 10520:1997 en wordt veel gebruikt voor nauwkeurige zetmeelanalyse in voedingsmiddelen, diervoeders, farmaceutische en industriële monsters.

Zetmeel is optisch actief en draait gepolariseerd licht. Wanneer zetmeel wordt gehydrolyseerd tot glucose, kan de optische rotatie van de resulterende oplossing nauwkeurig worden gemeten met een polarimeter, wat deze methode zeer precies en betrouwbaar maakt.

Het monster wordt gehydrolyseerd met zoutzuur in een kokend waterbad, vervolgens gekoeld en geklaard met Carrez‑reagentia om eiwitten en onzuiverheden te verwijderen. De heldere oplossing wordt daarna gemeten met een polarimeter.

Het zetmeelgehalte wordt berekend aan de hand van een formule die gebaseerd is op het verschil tussen de totale optische rotatie en de optische rotatie van ethanoloplosbare stoffen, gecorrigeerd met de specifieke rotatie van zuiver zetmeel.

Het zetmeelgehalte heeft directe invloed op productkwaliteit, consistentie en procesefficiëntie. Nauwkeurige metingen zorgen voor naleving van normen en ondersteunen consistente productprestaties in verschillende industrieën.

De methode biedt hoge nauwkeurigheid, reproduceerbaarheid en gestandaardiseerde resultaten. Daarnaast maakt ze correctie voor storende stoffen mogelijk en kan ze worden toegepast op een breed scala aan monstertypes in verschillende sectoren.

Neem contact op met onze Xperts

Bel je ons liever even?

België en Luxemburg
+32 (02)2 334 22 70