Met welke factoren moeten laboratoria rekening houden bij het kiezen van analysemethoden voor levensmiddelen?

Bij het kiezen van analysemethoden voor levensmiddelen moeten laboratoria prioriteit geven aan naleving van de regelgeving, detectiegevoeligheid en afstemming op hun operationele werklast. De juiste methode moet aansluiten bij de specifieke te meten analyt, de te testen matrix en de normen die door de relevante voedselveiligheidsinstanties worden voorgeschreven. In de onderstaande vragen worden al deze selectiecriteria uitvoerig toegelicht.

Welke regelgevende normen zijn van toepassing op de keuze van analysemethoden voor levensmiddelen?

Wettelijke normen bepalen welke analysemethoden aanvaardbaar zijn voor officiële voedselonderzoeken, en naleving daarvan is voor de meeste voedingslaboratoria een absolute vereiste. In de Benelux moeten laboratoria zich houden aan de EU-wetgeving inzake voedselveiligheid, met inbegrip van voorschriften van de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) en de Europese Commissie. Ook internationale kaders zoals de Codex Alimentarius en ISO-normen zijn van invloed op welke methoden als gevalideerd en geschikt voor indiening bij de regelgevende instanties worden beschouwd.

Voor bepaalde productcategorieën gelden sectorspecifieke normen. Voor zuivel, granen, vlees en dranken bestaan er respectievelijk bijbehorende methodenormen, die vaak worden gepubliceerd door instanties zoals ISO, AOAC International of de International Dairy Federation (IDF). Laboratoria die werken volgens de Good Laboratory Practice (GLP) of die gegevens verstrekken aan officiële controle-instanties, moeten ervoor zorgen dat de door hen gekozen methoden ofwel officieel zijn voorgeschreven, ofwel aantoonbaar gelijkwaardig zijn aan referentiemethoden.

Controleer, voordat u een methode voor voedselanalyse invoert, of de voor u bevoegde autoriteit een specifieke methode bij naam voorschrijft, gevalideerde interne methoden accepteert of accreditatie volgens ISO/IEC 17025 verplicht stelt.

In hoeverre beïnvloedt de detectiegevoeligheid de keuze van de analysemethode voor levensmiddelen?

De detectiegevoeligheid bepaalt of een methode een analyt betrouwbaar kan meten bij de concentratieniveaus die door regelgeving of kwaliteitsspecificaties worden vereist. Als de detectiegrens (LOD) of kwantificatiegrens (LOQ) van een methode hoger is dan de drempelwaarde die je moet meten, is de methode simpelweg niet geschikt voor deze taak, ongeacht de overige sterke punten ervan.

Dit is vooral van belang bij voedselveiligheidstests op verontreinigingen zoals mycotoxinen, residuen van bestrijdingsmiddelen, allergenen en zware metalen, waarbij detectie op sporeniveau essentieel is. Een methode die goed werkt voor het meten van macronutriënten, kan volstrekt ongeschikt zijn voor het detecteren van residuen op een niveau van delen per miljard. De vereisten inzake gevoeligheid moeten daarom worden vastgesteld voordat een methode wordt geëvalueerd, en niet daarna.

Even belangrijk is selectiviteit. Een zeer gevoelige methode die het te bepalen analyte niet kan onderscheiden van storende matrixcomponenten, levert onbetrouwbare resultaten op. Bij het beoordelen van testmethoden voor levensmiddelen moet u zowel de gevoeligheid als de selectiviteit als een combinatie van selectiecriteria in aanmerking nemen.

Wat is het verschil tussen referentiemethoden en routinematige methoden bij voedselonderzoek?

Referentiemethoden zijn officieel gevalideerde, gestandaardiseerde procedures die als maatstaf dienen voor de nauwkeurigheid bij het testen van levensmiddelen. Routinemethoden zijn aangepaste of alternatieve procedures die in de dagelijkse laboratoriumpraktijk worden toegepast; ze worden gekozen op basis van snelheid, kostenefficiëntie of doorvoercapaciteit en worden gekalibreerd aan de hand van referentiemethoden om de vergelijkbaarheid te waarborgen.

Referentiemethoden, zoals die welke door ISO of AOAC zijn gepubliceerd, gaan doorgaans gepaard met een grondigere monstervoorbereiding en langere analysetijden. Ze worden gebruikt voor het indienen van aanvragen bij regelgevende instanties, het oplossen van geschillen en het vergelijken van methoden bij validatie. Routinemethoden zijn daarentegen geoptimaliseerd voor gebruik op grote schaal en kunnen geautomatiseerde of snelle technieken omvatten die sneller resultaten opleveren en tegelijkertijd aan vastgestelde prestatiecriteria voldoen.

De belangrijkste voorwaarde voor het gebruik van een routinemethode in plaats van een referentiemethode is aangetoonde gelijkwaardigheid. Laboratoria moeten aan de hand van validatiegegevens aantonen dat de routinemethode resultaten oplevert die binnen aanvaardbare onzekerheidsgrenzen vergelijkbaar zijn met die van de referentiemethode. Dit is met name van belang voor laboratoria voor voedselkwaliteitscontrole die onder accreditatie werken.

In hoeverre beïnvloeden de doorvoercapaciteit van monsters en de werkdruk in het laboratorium de keuze van de methode?

De doorvoercapaciteit en de werklast bepalen rechtstreeks of een methode in de praktijk haalbaar is. Een zeer nauwkeurige methode die vier uur per monster in beslag neemt, kan geschikt zijn voor incidentele bevestigingstests, maar is onpraktisch als routinematige kwaliteitscontrolemethode wanneer er dagelijks tientallen of honderden monsters worden verwerkt.

Laboratoria moeten hun verwachte monstervolumes in kaart brengen voordat ze een methode kiezen. Belangrijke operationele factoren waarmee rekening moet worden gehouden, zijn onder meer:

  • Aantal verwerkte monsters per dag of per week
  • Vereiste doorlooptijd voor de resultaten
  • Mate van complexiteit bij de monstervoorbereiding
  • Beschikbaarheid van automatisering of mogelijkheden voor batchverwerking
  • Aantal analisten en hun huidige werkbelasting

In omgevingen voor voedselkwaliteitscontrole met hoge doorvoercapaciteit wordt vaak gebruikgemaakt van geautomatiseerde of semi-geautomatiseerde analysetechnieken die de handmatige verwerkingstijd verminderen zonder dat dit ten koste gaat van de nauwkeurigheid. Wanneer de werkdruk een belangrijke beperkende factor is, moet bij de keuze van de methode expliciet rekening worden gehouden met zowel de productiviteit als de analytische prestaties.

Welke analysetechnieken worden het meest gebruikt in laboratoria voor voedselkwaliteitscontrole?

Laboratoria voor voedselkwaliteitscontrole maken doorgaans gebruik van verschillende analysetechnieken, afhankelijk van wat ze meten. Er is geen enkele techniek die aan alle behoeften op het gebied van voedselanalyse voldoet, en de meeste kwaliteitscontrolelaboratoria werken met een combinatie van methoden die zijn afgestemd op hun productcategorieën en wettelijke voorschriften.

Tot de veelgebruikte technieken bij laboratoriumanalyses van levensmiddelen behoren:

  • Titratie voor het meten van de zuurgraad, het vochtgehalte, het vetgehalte en andere chemische parameters in voedingsmiddelen
  • Elementanalyse voor het detecteren van zware metalen en het gehalte aan mineralen met behulp van technieken zoals ICP-OES of atoomabsorptiespectrometrie
  • Nabij-infrarood (NIR) spectroscopie voor snelle, niet-destructieve analyse van macronutriënten en vochtgehalte in granen, zuivelproducten en bewerkte levensmiddelen
  • Chromatografische methoden (HPLC, GC) voor residuen van bestrijdingsmiddelen, additieven, vitamines en smaakstoffen
  • Bepaling van het biochemisch zuurstofverbruik (BZV) voor de kwaliteit van afvalwater en proceswater in voedselproductieomgevingen
  • Gravimetrische en volumetrische methoden voor het bepalen van het vochtgehalte, het asgehalte en het vetgehalte

De keuze tussen deze technieken hangt af van de te analyseren stof, de vereiste gevoeligheid en of de methode aan een specifieke wettelijke norm moet voldoen. Veel voedingslaboratoria hanteren een gefaseerde aanpak, waarbij snelle screeningsmethoden worden gecombineerd met bevestigingstechnieken voor resultaten die buiten de specificaties vallen.

Hoe moeten laboratoria een nieuwe analysemethode voor levensmiddelen valideren voordat deze in gebruik wordt genomen?

Alvorens een nieuwe methode voor voedselanalyse in gebruik te nemen, moeten laboratoria een gestructureerd validatieproces doorlopen om te bevestigen dat de methode onder hun specifieke omstandigheden naar behoren functioneert. Validatie is volgens ISO/IEC 17025 verplicht voor alle niet-standaardmethoden en is essentieel voor elke methode die wordt gebruikt bij wettelijk voorgeschreven of geaccrediteerde tests.

Een volledige methodevalidatie voor voedselonderzoek omvat doorgaans de volgende stappen:

  1. Prestatie-eisen vaststellen op basis van wettelijke grenswaarden, specificaties van de klant en het verwachte concentratiebereik van de analyt
  2. Beoordeel de specificiteit en selectiviteit om te bevestigen dat de methode uitsluitend de te bepalen analyt meet, zonder verstoring door de voedselmatrix
  3. Bepaal de lineariteit en het meetbereik door de methode te testen binnen het verwachte concentratiebereik
  4. Detectie- en kwantificatielimieten vaststellen en controleren of ze voldoen aan de wettelijke of kwaliteitsvereisten
  5. Beoordeel de nauwkeurigheid en de juistheid met behulp van gecertificeerde referentiematerialen of verrijkte monsters
  6. Meetnauwkeurigheid waaronder herhaalbaarheid (binnen een reeks) en reproduceerbaarheid (tussen reeksen of tussen analisten)
  7. De robuustheid beoordelen door de methode te testen onder kleine, opzettelijk aangebrachte variaties in de omstandigheden
  8. Documenteren en beoordelen alle validatiegegevens vóór de formele goedkeuring en implementatie

Laboratoria die in gereguleerde omgevingen werken, moeten validatiedocumenten bijhouden en deze ter beschikking stellen voor audits. Raadpleeg de toepasselijke regelgevende richtlijnen of de normen van de bevoegde autoriteit voor de exacte nalevingsgrenzen die van toepassing zijn op uw productcategorie of markt.

Hoe SciSPX helpt bij de keuze en implementatie van analysemethoden voor levensmiddelen

Het kiezen en implementeren van de juiste methode voor voedselanalyse omvat meer dan alleen het selecteren van een instrument. Het vereist toepassingskennis, inzicht in de regelgeving en betrouwbare ondersteuning na verkoop. SciSPX helpt laboratoria voor voedselkwaliteitscontrole, R&D en analytische laboratoria in de hele Benelux om dit proces van begin tot eind te doorlopen.

  • Advies op toepassingsniveau van productspecialisten die nauw samenwerken met laboratoriumtechnici om de juiste methoden af te stemmen op concrete analytische uitdagingen
  • Advies over instrumentatie voor titratie, elementaire analyse, BZV en toepassingen op het gebied van voedselkwaliteitscontrole
  • IQ/OQ-installatie- en validatiediensten in overeenstemming met de GMP-, GLP- en 21 CFR Part 11-vereisten
  • Opleiding en voortdurende ondersteuning om ervoor te zorgen dat laboratoria hun apparatuur optimaal benutten
  • Service- en onderhoudsprogramma's die ervoor zorgen dat instrumenten binnen de gevalideerde specificaties blijven functioneren

Als uw laboratorium nieuwe testmethoden voor levensmiddelen evalueert of bestaande apparatuur vernieuwt, neem contact op met ons team om uw applicatie-eisen met een specialist te bespreken.

Veelgestelde vragen

Hoe weet ik of mijn huidige methode voor voedselanalyse opnieuw moet worden gevalideerd na een wijziging in de voedselmatrix of de productformule?

Herverificatie is vereist wanneer er een significante wijziging plaatsvindt die de prestaties van de methode zou kunnen beïnvloeden — hieronder vallen wijzigingen in de voedingsmatrix, de productformulering, de herkomst van ingrediënten of het concentratiebereik van de te analyseren stof. Zelfs kleine aanpassingen in de formulering kunnen nieuwe storende stoffen introduceren die de selectiviteit in gevaar brengen. Als vuistregel geldt dat u eerst een risicogebaseerde beoordeling van de wijziging moet uitvoeren: als deze aannemelijk invloed zou kunnen hebben op een gevalideerde prestatiekenmerk (bijv. nauwkeurigheid, LOD of specificiteit), is een gedeeltelijke of volledige hervalidatie gerechtvaardigd. Documenteer de wijziging en uw motivering voor de hervalidatie om een verdedigbaar audittraject te behouden.

Wat zijn de meest voorkomende fouten die laboratoria maken bij het kiezen van een methode voor voedselanalyse?

Een van de meest voorkomende fouten is het kiezen van een methode op basis van de beschikbaarheid van instrumenten in plaats van op basis van geschiktheid voor het beoogde doel — in feite wordt er achteruit gewerkt vanuit wat het laboratorium al in bezit heeft, in plaats van uit te gaan van wat de analyt en de matrix daadwerkelijk vereisen. Een andere veelvoorkomende fout is het over het hoofd zien van matrixeffecten, met name in complexe voedselmatrices zoals vlees, zuivel of bewerkte voedingsmiddelen, waar storende stoffen de resultaten aanzienlijk kunnen vertekenen. Laboratoria onderschatten ook vaak het belang van het vaststellen van LOD- en LOQ-eisen vóór de methodekeuze, waardoor pas halverwege de validatie blijkt dat de methode niet kan voldoen aan de wettelijke detectiedrempels.

Kan één enkele analysetechniek meerdere parameters op het gebied van voedselveiligheid bestrijken, of heb ik voor elke analyt afzonderlijke methoden nodig?

Sommige analysetechnieken zijn van nature ontworpen voor het analyseren van meerdere analyten. Zo kunnen chromatografische methoden zoals LC-MS/MS in één enkele run tegelijkertijd honderden residuen van bestrijdingsmiddelen of mycotoxinen opsporen, en kan ICP-OES meerdere zware metalen in één analyse kwantificeren. Geen enkele techniek bestrijkt echter alle parameters voor voedselveiligheid — de analyse van macronutriënten, de detectie van allergenen, microbiologische tests en het screenen op verontreinigingen vereisen elk een andere methodologische aanpak. De meeste laboratoria voor voedselkwaliteitscontrole hanteren een gelaagde methodenportfolio, waarbij breed opgezette screeningstechnieken worden gecombineerd met gerichte bevestigingsmethoden voor specifieke analyten.

Hoe moet een laboratorium prioriteiten stellen bij de keuze van methoden wanneer het te maken heeft met beperkingen op het gebied van budget of middelen?

Begin met het indelen van uw testbehoeften in twee categorieën: wettelijke verplichtingen versus interne kwaliteitscontrole. Methoden die vereist zijn voor naleving van regelgeving of geaccrediteerde rapportage moeten aan strikte prestatienormen voldoen en moeten dienovereenkomstig prioriteit krijgen, ongeacht de kosten. Voor interne kwaliteitscontroletoepassingen kunnen snelle of semi-geautomatiseerde methoden die de tijd van analisten en de kosten voor verbruiksartikelen verminderen, een sterk rendement op de investering opleveren zonder dat dit ten koste gaat van de gegevenskwaliteit. Wanneer de middelen beperkt zijn, moet u overwegen of het uitbesteden van zeldzame of zeer gespecialiseerde tests aan een contractlaboratorium kosteneffectiever is dan het intern ontwikkelen van methoden en het investeren in apparatuur.

Wat is meetonzekerheid, en moet ik deze samen met de resultaten van voedselanalyses vermelden?

Meetonzekerheid (MU) is een kwantitatieve schatting van het bereik waarbinnen de werkelijke waarde van een meting naar verwachting zal liggen, rekening houdend met alle bronnen van variabiliteit in het analytische proces. In het kader van de ISO/IEC 17025-accreditatie zijn laboratoria verplicht om de meetonzekerheid voor alle kwantitatieve resultaten te schatten en te rapporteren, en veel regelgevingskaders — waaronder de EU-wetgeving inzake voedselveiligheid — vereisen dat er rekening wordt gehouden met de MU bij de beoordeling van de naleving van wettelijke grenswaarden. In de praktijk wordt de MU doorgaans berekend tijdens de methodevalidatie aan de hand van precisie- en afwijkingsgegevens, en moet deze opnieuw worden bekeken als de methode of de meetomstandigheden aanzienlijk veranderen.

Hoe passen snelle of screeningsmethoden in een workflow voor voedselonderzoek, naast bevestigingsmethoden?

Snelle screeningsmethoden zijn bedoeld om grote hoeveelheden monsters snel te verwerken en verdachte monsters te signaleren die nader onderzoek vereisen — ze zijn niet bedoeld ter vervanging van bevestigende analyses. Een goed gestructureerde, gelaagde workflow gebruikt screeningsmethoden als eerste stap om monsters die aan de eisen voldoen efficiënt uit te sluiten, en past vervolgens referentie- of bevestigingsmethoden (zoals HPLC of LC-MS/MS) alleen toe op monsters die de screeningsdrempels overschrijden. Deze aanpak verbetert de doorvoer en kostenefficiëntie van het laboratorium aanzienlijk, zonder afbreuk te doen aan de analytische nauwkeurigheid die vereist is voor rapportage aan regelgevende instanties. De sleutel is ervoor te zorgen dat screeningmethoden worden gevalideerd voor het beoogde doel, inclusief gedefinieerde drempelwaarden en aanvaardbare percentages vals-negatieve resultaten.

Waar moet ik op letten bij het beoordelen van een leverancier of verkoper van instrumenten voor voedselanalyse?

Kijk verder dan alleen de specificaties van de instrumenten en beoordeel leveranciers op hun vermogen om ondersteuning op applicatieniveau te bieden die specifiek is afgestemd op voedselmatrices en wettelijke vereisten — algemene kennis van de instrumenten is zelden voldoende voor complexe testomgevingen in de voedingssector. Zoek naar leveranciers die kunnen helpen bij de ontwikkeling van testmethoden, die IQ/OQ/PQ-kwalificatiediensten aanbieden die voldoen aan GLP- of GMP-vereisten, en die doorlopende training en kalibratieondersteuning bieden. De betrouwbaarheid van de aftersalesdienst is eveneens van cruciaal belang: uitval van instrumenten in een voedselkwaliteitscontrolelaboratorium met hoge doorvoercapaciteit heeft directe gevolgen voor de doorlooptijden en kan, in gereguleerde omgevingen, gevolgen hebben voor de naleving van de regelgeving. Vraag referenties aan bij vergelijkbare klanten uit de voedingssector en verduidelijk de toezeggingen inzake de reactietijd van de dienstverlening voordat u tot aankoop overgaat.

Gerelateerde artikelen

Deze inhoud is gegenereerd met behulp van AI en kan fouten bevatten.

Neem contact op met onze Xperts

Bel je ons liever even?

België en Luxemburg
+32 (02)2 334 22 70